Home  >  Jan in de media   >  'Je kunt het verschil al een beetje zien'

'Je kunt het verschil al een beetje zien'

20 mei 2015  je kunt het verschil al een beetje zien

Jan Paternotte (31) maakte D66 de grootste partij van de stad en was architect van het PvdA-vrije bestuur sinds de oorlog. De coalitie van D66, VVD en SP zit er nu bijna een jaar. Marcel Wiegman interviewde Jan voor PS het Parool (16 mei 2015). Foto's: Ernst Coppejans, www.ernstcoppejans.com.

Welk dier wordt ook wel de prairiewolf genoemd?

'Niet de hyena, niet de... De coyote!'
Wordt u er nog weleens zwetend wakker van?

'Een enkele keer.'
De 128.000-eurovraag in Lotto weekend miljonairs.

'Minus de belasting heb ik er toch nog veertigduizend euro aan overgehouden. Best veel geld als je 24 bent.'

Bent u zo'n voorzichtig type?
'Blijkbaar wel. Dat zijn van die momenten dat je daar achterkomt. Ik durfde de gok niet te nemen. Ergens in mijn hoofd zat het antwoord wel, maar het ging allemaal zo makkelijk. Ik dacht: waarom weet ik dit eigenlijk?'

Omdat u op de basisschool al met uw vriendjes de quiz Ik weet het beter speelde?
'Die won ik vaak, ja. Ik vond het leuk om alles te lezen over wat er in de wereld gebeurde. Ik las op mijn tiende alle kranten en bestookte mijn ouders met vragen. Maar we speelden ook gewoon verstoppertje, hoor. En voetballen deed ik ook.'

Eergisteren werd u nog derde in de Grote geschiedenisquiz.
'Verloren in de halve finale van de cabaretiers. Pijnlijk. Het ging mis bij vragen over de VOC. Gelukkig heeft het me deze keer geen 64.000 euro gekost. Zoals gebruikelijk heeft het lezersteam gewonnen. Daar zat een docent in van mijn oude school.'

U heeft een gehandicapte broer. Was dat lastig opgroeien?
'Hij is slechthorend en heeft epilepsie. Het was voor mijn ouders ziekenhuis in en uit. Ik ben daarom ook pas acht jaar later geboren. Wat ik er vooral van heb gemerkt, is dat mijn moeder haar leven heeft gewijd aan onderwijs voor kinderen met leer- en gedragsstoornissen. Daar is ze jarenlang honderd uur per week mee beziggeweest. Ze was veel weg en mijn vader ook.'
'Hij is slechthorend en heeft epilepsie. Het was voor mijn ouders ziekenhuis in en uit. Ik ben daarom ook pas acht jaar later geboren. Wat ik er vooral van heb gemerkt, is dat mijn moeder haar leven heeft gewijd aan onderwijs voor kinderen met leer- en gedragsstoornissen. Daar is ze jarenlang honderd uur per week mee beziggeweest. Ze was veel weg en mijn vader ook.'

U werd aan uw lot overgelaten?
'Ik kreeg totale vrijheid. En ik heb gezien dat hard werken heel normaal is. Dat komt goed uit in de politiek.'

Nog jong en onbezonnen geweest?
'Valt reuze mee. Laten we zeggen: ik heb niet heel veel drugs gebruikt.'

Wat heeft u met het geld van die quiz gedaan?
'Driekwart heb ik in een huis gestopt. Van de rest heb ik een groot deel in rap tempo uitgegeven in New York, waar ik stage liep bij RTL. Ik heb vier maanden op Manhattan gewoond, met een Indiër die een huisgenoot zocht. Was ik nog duizend dollar per maand kwijt. Bij Amazon heb ik een luchtbed en een luchtbank gekocht, zodat het nog ergens op leek.'

En toen dacht u een paar jaar later: laat ik eens gaan trouwen in Las Vegas?
'We hadden honderdvijftig dollar gewonnen met zo'n fruitmachine. Daarvoor kreeg je een fantastisch pakket met een kapelletje en een papegaai erbij. Hebben we meteen gedaan. Het bleek nog een geldig huwelijk ook.'

Dus de volgende ochtend werd u in een Elvispak met een spijker in uw hoofd wakker en dacht: wat heb ik gedaan?
'Ik was in gemeenschap van goederen getrouwd. Zonder enige voorwaarde.'

Wat een romanticus!
'We zijn afgelopen jaar nog een keer getrouwd, op Vuurtoreneiland. Ik vrees dat niet iedereen die erbij was, weet dat het alleen maar een ceremoniële bruiloft was.'

Hoe heeft u uw vrouw zover weten te krijgen dat zij haar raadszetel in Leiden opgaf en nu in Amsterdam woont?
'Ik heb een hond moeten nemen.'

Ik begrijp dat uw politieke idool Thomas Hart Benton is.
'Een Senator uit Missouri die tegen de slavernij stemde. Dat heeft hem zijn politieke carrière gekost. Een man die zijn geweten liet spreken.'

En van wie niemand ooit heeft gehoord.
'Dat is het mooie. Iemand die door de geschiedenis totaal is vergeten. Ik kwam hem tegen in een boek van John F. Kennedy, Profiles in courage, waarin hij zijn politieke voorbeelden beschrijft.'

'Het is een land van uitersten. Alles is groot. De politiek leeft er enorm. Voor Obama komen twee miljoen mensen op de been. Ik ben met campagneteams langs de deuren geweest. Dan zeggen de mensen: komen jullie nu alweer langs? De keerzijde is dat het enorm veel geld kost en dat geld de politiek in Amerika volkomen kapotmaakt.'
'En neem Manhattan. Een fantastische plek, maar ik kon er alleen wonen dankzij het geld van die quiz. Elke ochtend zag je in de metro hoe de mensen werden aangevoerd die de klusjes deden voor de mensen die wel geld hebben.'

Wat heeft u ervan opgestoken?
'Dat het hier niet zo moet. Er wordt gezegd dat je in Amerika alle kansen hebt om iets van jezelf te maken, maar in de praktijk bepaalt je wieg gewoon wat er met je gebeurt.'

U bent er een beetje socialist van geworden.
'Nee, nee! Een socialist wil de welvaart herverdelen. Een sociaal-liberaal vindt dat je iedereen de beste start moet geven.'

Waarom hebt u op uw achttiende gekozen voor de Jonge Democraten?
'Ik was als kind ranger bij het Wereld Natuur Fonds. Maar van het zoeken van adoptieouders voor bedreigde diersoorten veranderde de wereld ook niet echt. Ik ben trouwens eerst gaan kijken bij de Jonge Socialisten.'

Wat was daar mis mee?
'Die waren de Internationale aan het zingen. Ben ik meteen weggegaan. Ik ben ook weleens bij de JOVD geweest, het ancien régime in jongerenvorm. Stonden die miniatuurwiegeltjes in een driedelig pak op hun zakhorloge te kijken hoe lang ze nog hadden voor een interruptie van het bestuur.'

Een jongen van achttien zoekt het toch in extremen?
'D66 is soms best extreem. Door het homohuwelijk te bedenken, euthanasiewetgeving, verruiming van de winkeltijden. En over milieu en duurzaamheid wordt echt niet gepraat bij de PvdA of bij de VVD.'
Wat is u bijgebleven van de mislukte formatie in 2010, toen uw partij won maar toch door de PvdA buiten het college werd gehouden?
'Dat de inzet van D66 nogal simpel was. En dat je dat in korte tijd in de oppositie brengt. Wij hadden bezwaren tegen het proces waarmee Lodewijk Asscher benoemd was tot waarnemend burgemeester na het vertrek van Job Cohen. Maar hoe het nu precies is misgegaan? Ik weet de uitkomst en ik weet dat D66 heel onhandig heeft geopereerd.'

Uw voorganger, Ageeth Telleman, had het over perestrojka aan de Amstel, PvdA-leider Asscher over de ondraaglijke leegte bij D66.
'Er is wel meer gezegd. Daar leer je van dat het moeilijk samenwerken is als het onderlinge respect ontbreekt. Wij gingen van twee naar zeven zetels, werden opeens relevant, maar er was totaal geen relatie opgebouwd. Ik heb daarin geïnvesteerd, toen ik fractievoorzitter werd.'

Door bier te drinken met Lodewijk Asscher?
'Die had andere prioriteiten. Hij wilde op tijd bij zijn familie zijn, dus maakte hij af en toe tien minuten vrij in zijn agenda.'

De plaatselijke D66-voorzitter Teun Gautier zei: Jan Paternotte maakte deel uit van een clubje jonge jongens die politicusje speelden.
'Ik weet niet wat hij daarmee bedoelde.'

Misschien dat D66 niet volwassen genoeg was om de stad te besturen.
'Ons verhaal was in elk geval niet zo sterk als het had moeten zijn.'

In 2010 mocht u van partijleider Alexander Pechtold op de lijst voor de Tweede Kamer op voorwaarde dat u na tien jaar eindelijk uw studie zou afmaken.
'Heel verstandig voor iemand die zelf tien jaar heeft gestudeerd. Hij heeft ook weleens op een bijeenkomst geroepen dat het feit dat ik fractievoorzitter was, bewees dat studenten best een bijbaantje aankunnen.'
Nogal vaderlijk gedrag.
'Hij heeft gewoon eigen kinderen. Maar het is fijn als je bij iemand terechtkunt voor wijze raad. Zeker tijdens de campagne van vorig jaar, die er best hard aan toeging.'

Wanneer maakte u kennis met hem?
'Bij de campagne voor de Europese Grondwet in mei 2005. Ik was voorzitter van de Jonge Democraten, hij was net minister geworden in het kabinet-Balkenende II. Geert Wilders toerde met een enorme berg subsidie in een bus door het land. Twintig beveiligers erbij. Wij hadden in Drenthe een oude caravan gekocht en wilden hem volgen. Een journalist van de Deutsche Welle gaf ons het geheime schema, dat hij had gehad van Wilders' tweede man Martin Bosma. Het leek die journalist leuk als we elke ochtend achter Wilders zouden opduiken. Toen we 's avonds op het journaal verschenen, belde Pechtold. We zijn gaan lunchen.'

Hoe vaak spreekt u hem nu?
'Ongeveer één keer per maand. Niet echt over persoonlijke zaken. Over hoe het hier gaat, wat we doen. Over wat ik denk van de bed-, bad- en broodkwestie. Tijdens de formatie sprak ik hem wat vaker.'

Waarom glimlacht u?
'Omdat u dat vast wilde weten.'

Nu u het zegt.
'Ik hield hem op de hoogte van wat er gebeurde.'

De indruk bestaat dat het verder ging.
'Mensen vinden het kennelijk heel spannend om te denken dat vanuit Den Haag alle lijntjes naar het hele land lopen. Dat we in de gemeenten een soort marionetten zijn. Natuurlijk helpt het als Emile Roemer voor de SP zijn goedkeuring aan de samenwerking met D66 geeft, maar uiteindelijk moet je het hier in Amsterdam met elkaar doen.'

Het mocht beslist niet nog een keer fout gaan.
'Daar was weinig twijfel over. Het is simpel: je wilt een overwinning in Amsterdam verzilveren. Het is de hoofdstad, de belangrijkste stad, we zijn hier voor het eerst de grootste geworden. De druk was enorm. Asscher heeft nog geprobeerd een coalitie zonder D66 voor elkaar te krijgen.'

En dan gaat u beweren dat Pechtold zich er niet mee bemoeide?
'Natuurlijk heeft hij met Roemer gepraat. En ook met Bram van Ojik van GroenLinks. Ze waren het erover eens dat het gek was dat GroenLinks uit de onderhandelingen stapte.'

Ik kan me ook voorstellen dat hij denkt: zo'n jongen van dertig kan wel wat sturing gebruiken.
'Ik loop al best lang mee.'

Wie heeft er een grotere hekel aan de PvdA: u of Pechtold?
'Ontkennen heeft zeker geen enkele zin? Nee, geen van beiden hebben we een hekel aan de PvdA. Het was een tweestrijd in de campagne. Na 66 jaar is de PvdA niet meer de grootste. Dat is alles.'

Nog wat van Asscher gehoord?
'Ik kreeg een felicitatie-sms toen de formatie was afgerond.'

Hoe zoet smaakte de overwinning op de PvdA?
'Ik denk dat het voor Amsterdam goed is dat de PvdA nu even een gewone partij is. Er is geen enkele andere stad in het Westen waar één partij zo lang aan de macht is. Dan wordt vanalles vanzelfsprekend. Hun programma was het meest behoudend van alle partijen. Je kunt het ze niet kwalijk nemen dat ze zaken niet meer ter discussie stellen. Landelijk gebeurde dat het CDA ook. Het kan ons ook overkomen, als we te lang aan de macht zijn.'

Het nieuwe college gaat na een jaar besturen niet echt gebukt onder spraakmakendheid.
'We zijn rustig bezig, we hebben stevige ambities. Het meeste moeten we nog waarmaken, maar je kunt het verschil al een beetje zien.'

O ja?
'Er is op wat meer plekken al wat meer vrijheid. Ouders hoeven bijvoorbeeld niet meer te loten voor de school van hun kinderen. De openingstijden van winkels en cafés zijn flink verruimd.'

Bij de laatste verkiezingen zei oud- burgemeester Ed van Thijn dat D66 een gebrek heeft aan bestuurstalent.
'Prima hoor.'

Zou iemand in de stad al weten wie Kajsa Ollongren is?
'Geen idee, ik hou met niet zo bezig met zichtbaarheid.'

Uw voorganger Rick ten Have zei ooit: 'D66 heeft helemaal geen ideeën nodig, die hebben de Amsterdammers wel.'
'Mijn opvatting is dat een partij heel duidelijke ideeën nodig heeft, maar ook dat je die niet in een studeerkamer bedenkt. Voor de verkiezingen hebben we een onderwijsagenda gemaakt. Daar zijn we mee langs honderd scholen geweest. Overal hebben we gezegd: wat hebben jullie nou nodig om meer te halen uit het onderwijs in Amsterdam. Dan krijg je een duidelijk verhaal: ze willen meer ruimte en meer vertrouwen.'

Samengevat: de scholen wilden een zak met geld voor cursussen en u heeft ze die gegeven.
'Onzin...'
...en niemand die controleert of het een beetje werkt.
'Dat is precies wat er misging. Het was prima om iets te doen aan de zwakke scholen in de stad, maar Amsterdam was bezig om naast de onderwijsinspectie een heel eigen inspectie op te tuigen. We waren aan het doorslaan. De gemeente heeft - echt waar - een boek uitgegeven: Goed onderwijs. Leraren worden zo gereduceerd tot lopendebandmedewerkers die nog even het schroefje erin mogen draaien. Als scholen niet meer zwak zijn, moet je ze ook de ruimte geven om zelf hun onderwijs in te richten.'

Het gaat wel om belastinggeld.
'Waarom zou je bij voorbaat wantrouwen wat er met dat geld gebeurt? Leraren moeten een voorstel schrijven en dat bespreken met de directeur. Heb je vertrouwen in zo'n school, dan is dat genoeg papierwerk.'

Is dat het verschil tussen D66 en de PvdA: vertrouwen versus controle?
'Ja, wij hebben minder regels nodig.'

Hoe kan het dan dat het wel werkt tussen D66 en de SP?
'De SP staat heel erg met de voeten in de samenleving. Er zitten veel mensen die zelf in de zorg werken, die zelf voor de klas staan. Die redeneren van onderop. Daar kun je elkaar vrij makkelijk in vinden. En ze zitten hier al twintig jaar in de oppositie, dus redeneren ze totaal niet vanuit de status quo. Ze hebben een compleet open geest en zijn heel pragmatisch, zolang het maar sociaal is. Ze spelen geen politieke spelletjes en dat is heel fijn samenwerken. Ik ben door de SP nog nooit op een vervelende manier verrast.'

U schreef onlangs een pittig stuk over het dreigement van burgemeester Eberhard van der Laan om de subsidie van debatcentrum Argan in te trekken, als ze daar een avond zouden organiseren met een radicale imam.
'Wij hebben een fantastische burgemeester, maar ik hoef het toch niet altijd met hem eens te zijn? In Amsterdam moet gewoon elk debat plaats kunnen vinden.'

Hoe staat het met de kleerscheuren?
'Niets van gemerkt.'

Het is niet een man die kritiek makkelijk neemt.
'Nee, als ik een punt moet noemen waar hij iets minder fantastisch is: dat hij er altijd van overtuigd is dat hij gelijk heeft. Een man die niet accepteert dat je het oneens bent, maar zegt: ik zal het u nog één keer uitleggen. Na dat Argandebat dacht ik: sorry seems to be the hardest word. Maar het past bij zijn karakter. Dat is ook vaak een voordeel. Als er iets misgaat in de stad, springt hij er meteen bovenop.'

U heeft nogal een naam hoog te houden, als het gaat om aanvaringen met de burgemeester.
'We zijn allebei mensen die zeggen wat ze vinden.'

Hij is het laatste restje PvdA in het stadsbestuur.
'Van der Laan is Van der Laan. Hij zit prima op zijn plek. Ik vind dat hij zich heel chic heeft opgesteld. De PvdA is zijn club, maar tijdens de formatie heeft hij zich er nooit mee bemoeid.'

Vindt u dat hij een tweede periode als burgemeester moet krijgen?
'Dat moet hij helemaal zelf weten.'

De gemeenteraad gaat erover.
'Een vertrouwenscommissie gaat erover.'

Wie is eerder vertrokken naar Den Haag: D66-wethouder Kajsa Ollongren of u?
'Ik denk eigenlijk nooit: kon ik maar naar Den Haag om Kamerlid te worden. Het is best een unieke positie die ik hier heb.'

U realiseert zich toch wel dat u nu klinkt als Lodewijk Asscher vlak voordat hij wegging uit Amsterdam?
'Mocht u dat denken: ik word er niet ongelukkig van als ik met hem word vergeleken.'

 

 

150516 JP PS 1
150516 PS 2
150516 JP PS 3

Blijt op de hoogte

Er gebeurt veel in de Amsterdamse politiek, en ik geef je graag mijn perspectief. Blijf op de hoogte en schrijf je in voor mijn nieuwsbrief.

Gelieve eneter juiste e-id
jan paternotte
Janpatimage

Mijn fractiegenoten

Members00
  • Member01
  • Member02
  • Member03
  • Member04
  • Member05
  • Member06
  • Member07
  • Member08
  • Member09
  • Member10